انواع بورس

بطور كلي در حال حاضر تالارهاي بورس به سه دسته تقسيم مي شوند:

1-بورس كالا:

بازار منظمي است كه در آن كالاهاي معيني مورد معامله قرار مي گيرد.مانندبورس طلاي نيويورك يا بورس پشم استراليا.

2-بورس اسعار:

در اين بازار پول كشورهاي مختلف (ارز)مورد معامله قرار مي گيرد. معاملات ارزي بر اساس نوسانات بهاي پولهاي مختلف در مقابل يكديگر صورت مي گيرد.

3-بورس اوراق بهادار:

در اين بازار اورق بهادار مورد معامله واقع مي شود.

روش برگزاري و تشكيل بورس اوراق بهادار

به سه طريق بورس هاي بهادارممكن است تشكيل شوند:

1-روش آزاد

از ويژگيهاي اين روش اين است كه افراد درتشكيل بورس آزادندخودشان مقررات مربوط به خريد وفروش را تنظيم نمايندودولت نيزدركارآنان مداخله نمي كند.اين روش درصورتي كه تشكيل دهندگان بورس از اخلاق قوي برخوردارنباشند ممكن است تقلب و خدعه و نيرنگ را در معاملات بورس رواج دهد. نظر باينكه اين روش در انگلستان پياده شده است،آنرا طريقه انگليسي تشكيل تالارهاي بورس نيز مي نامند. در بورس انگلستان كه پايگاه آن در لندن مي باشد، افرادي كه قصد عضويت دارند براحتي نمي توانند وارد تشكيلات بورس لندن شوندمگر اينكه مورد بررسي و تحقيق دقيق قرار گيرند. به همين دليل بورس لندن در رعايت امانت درمعاملات و پايداري در اصول خود مشهور است.

2-روش دولتي

از ويژگيهاي اين بورس اين است كه تحت اشراف دولت بواسطه نمايندگاني كه به منظور نظارت تعيين مي كند قرار مي گيرد (مانند بورس آلمان ).نمايندگان دولتي مراقب عمليات بورس بوده و در تعيين قيمت مداخله مي كنند.كما اينكه شروطي را براي انجام معاملات بورس تعيين مي كنند كه متعاملين موظف به رعايت آنها مي باشند.

با توجه به اينكه اين طريقه در قاره اروپا معمول است،به روش قاره اي معروف است.ايراد اين روش اين است كه بدليل مداخله دولت در وضع برخي قيود و شروط گاهي موجب اشكالاتي درامرمعاملات بورس مي گردد.

3-روش مختلط

از خصوصيات اين طريقه اين است كه كارگزاران بورس را دولت همانگونه كه در بورس اوراق بهاداردرفرانسه معمول است تعيين مي نمايد،لكن افراد در مبادرت به عمليات خريد وفروش مانند بورس انگلستان آزادند.در واقع دخالت دولت صرفا به منظور جلوگيري از تباني و تقلب و خدعه در امر بورس مي باشدو بگونه اي است كه در حركت معاملات بورس وقفه يا مانعي ايجاد نمي كند. بنظر مي رسد اين روش برتر ازدوروش ديگر است.

بورس اوراق بهادار تهران

بر طبق ماده 2قانون تاسيس بوري اوراق بهادار مصوب ارديبهشت ماه1345تشكيلات وارگان بورس عبارتند از:شوراي بورس،هيات پذيرش اوراق بهادار،سازمان كارگزان بورس و هيات داوري بورس.بكن با توجه به ماده 8قانون مذكور بورس بوسيله سازمان كارگزاران اداره مي شود.سازمان كارگزاران بورسي به وسيله هيات مديره بورس اداره مي شود كه مركب است از هفت نفر عضو كه براي مدت سه سال انتخاب مي شوند. براساس ماده 2اساسنامه سازمان كارگزاران بورس اوراق بهادار تهران موسسه اي است غير تجاري وغيرانتفاعي كه داراي شخصيت حقوقي بورده و براي مدت نامحدودي تاسيس مي گردد.

مركز اين سازمان نيز در تهران است. اهم وظايف سازمان كارگزاران بورس با توجه به ماده 10 قانون تاسيس بورس اوراق بهادار و ماده 4 اساسنامه سازمان مذكورعبارتند از:

-اداره امور بورس

-ايجاد تسهيلات جهت خريد و فروش انواع سهام،اوراق قرضه و ساير اوراق بهادار

-اعلام نرخهاي اوراق بهاداردر بورس تهران

مراقبت در حسن جريان اموروروابط بين كارگزاران و مشتريان

-تنظيم رواط كارگزاران با يكديگرو تسهيل مبادله اطلاعات بين آنان با توجه به لزوم حفظ اسرار مشتريان

-نظارت برميزان حق العمل دريافتي كارگزاران از مشتريان درازاي خدماتي كه براي آنان انجام مي دهندوتوصيه هاي لازم نسبت به روش هاي ارزيابي و محاسبه حق العمل مزبور و تجديد نظر در ميزان آن

محاسبه حق العمل مزبور و تجديد نظر در ميزان آن

-همانگونه كه ملاحظه مي شود كشور ايران روش دولتي بورس مورد پذيرش قرار گرفته است.

انواع اوراق بهادار:

الف)سهام شركتهاي سهامي،اوراق قابل معامله اي هستند كه هر يك از آنها نماينده تعدادي سهام است كه صاحب آن در شركت سهامي دارد(ماده 24لايحه اصلاح قسمتي از قانون تجارت مصوب24/12/247).اوراق سهام بايد متحدالشكل و چاپي وداراي شماره ترتيب بوده وحاوي نكات ذيل باشد.

1-نام شركت و شماره ثبت آن در دفتر ثبت شركت ها

2-مبلغ سرمايه ثبت شده و مقدار پرداخت شده آن

3-تعيين نوع سهام

4-مبلغ اسمي مهم ومقدارپرداخت شده آن به حروف وبه اعداد

5-تعداد سهامي كه هرورقه نماينده آن است

ب)اوراق قرضه ،نيز اوراق قابل معامله اي هستند كه هر ورقه معرف مبلغ وام است با بهره معين كه تمامي آن يا اجزاءآن در موعد يا مواعد معيني بايد مستردگردد. البته براي اوراق قرضه ممكن است علاوه بر بهره حقوق ديگري نيز شناخته شود.

اوراق قرضه داراي انواع مختلفي همچون اوراق قرضه معمولي (debenture )يا اوراق قرضه رهني(mortgage )و يا اوراق قرضه درآمدي(income bonds )مي باشد.

ج)اسناد خزانه ،اوراق بهادار بي نام و كوتاه مدتي هستندكه براي تامين احتياجات مالي خزانه داري كل در جريان سال مالي انتشار مي يابند. اين اوراق در هنگام فروش به مبلغي پايين تر از مبلغ اسمي خود بفروش مي رسند كه دارنده در سر رسيد همان مبلغ اسمي را دريافت مي كند.

د)اوراق مشاركت،كه اوراق بهادار با نام و بي نام مي باشند بمنظور مشاركت عمومي مردم را دراجراي طرحهاي عمراني انتفاعي دولت وطرحهاي سودآورتوليدي وخدماتي دولت وشركتهاي دولتي وشهرداري وموسسات وشركتهاي وابسته به دستگاههاي مذكور وهمچنين شركتهاي سهامي عام وخاص وشركتهاي توليدي صادر مي شود.

پذيريش اوراق بهادار در بورس

بمنظور پذيرش اوراق بهادار در بورس و قيد آن در جدول قيمتهاي رسمي اين اوراق بايد حائز شرايط معيني كه سازمان كارگزاران بورس تعيين مي نمايند باشند. مثلا براي پذيرش سهام شركت ها در بورس تهران مي بايستي شركت صادر كننده سهم در ايران به ثبت رسيده و داراي تابعيت ايراني باشد و در زمره شركت هاي سهامي عام باشد كه سرمايه پرداخت شده آن از يكصد ميليون كمتر نباشد. و نيز تعداد سهامداران آن از يكصد شخص اعم از حقيقي و حقوقي كمتر نباشد (به استثناي شركتهايي كه بيش از 50 درصد سهام آنها متعلق به دولت شركتها و موسسات دولتي و بانكها ميباشد).

                             طرح بورس نفت ایران

طرح بورس نفت ایران برای اولین بار در برنامه پنج ساله توسعه سوم (1378-1383) مطرح و بررسی و مطالعات آن از سال 1383 آغاز شد.

در خرداد ماه 1383، محمدجواد عاصمی پور، مجری طرح بورس نفت ایران برای بازدید از بورس بین المللی نفت لندن به انگلستان سفر کرد و با برخی از معامله گران بورس لندن به مذاکره پرداخت. متعاقبا، گزارش توجیهی طرح راه اندازی بورس نفت ایران در 500 صفحه تقدیم وزیر اقتصاد و دارایی شد تا برای راه اندازی بورس نفت ایران از طریق شورای بورس اقدام به کسب مجوز قانونی کند.

طرح بورس نفت، گاز و پتروشیمی ایران در 20 تیرماه 1384 توسط شورای بورس، براساس ماده 15 قانون برنامه سوم توسعه و ماده 95 قانون برنامه چهارم به تصویب رسید. شورای بورس مجوز قانونی بورس نفت، گاز و پتروشیمی را صادر و  مقرر کرد وزارت نفت اقدامات لازم را برای راه اندازی و اجرای این بورس به انجام برساند.
با موافقت شورای بورس با گشایش بورس نفت، پروژه تاسیس بورس نفت،گاز و پتروشیمی ایران وارد مرحله عملیاتی شد. بدین ترتیب بورس نفت،گاز و پتروشیمی ایران به عنوان سومین بورس کالایی پس از دو بورس کالاهای کشاورزی و بورس فلزات شناخته می شود.

تالار اصلی بورس نفت در جزیره کیش خواهد بود و برای راه اندازی تالار بورس در تهران و تشکیل بازار اطلاع رسانی بورس نفت ایران برنامه هایی در دست بررسی است. در صورت راه اندازی، اکثر مبادلات این بورس از طریق اینترنت انجام خواهد گرفت و در آن علاوه بر نفت خام، محصولات پتروشیمی، فرآورده های نفتی و گازی نیز معامله می شود.

بخشی ازمعاملات این بورس کاغذی و برخی دیگر فیزیکی خواهد بود. پیش بینی می شد که در نخستین مرحله محصولات پتروشیمی و فرآورده های نفتی در این بورس معامله شود و انتظار می رفت که بورس نفت ایران ظرف دوره زمانی سه ساله کلیه معاملات بخش نفت از جمله سواپ کشورهای آسیای میانه را در بر بگیرد.

بنا بر مواضع اعلام شده دولت، هدف بورس نفت ایران آن است که ایران را به مرکز عمده مبادلات نفتی منطقه خاورمیانه تبدیل کند.
بررسی های به عمل آمده درباره بورس نفت در وزارت نفت نشان می دهد که این وزارتخانه عملا بخش اعظمی از مسئولیت ها را درباره تشکیل این بورس به وزارت اقتصاد و دارایی محول کرده است زیرا از آغاز تشکیل این بورس میان این دو وزارتخانه اختلافاتی وجود داشت.

مهدی کرباسیان رئیس هیئت مدیره صندوق های بازنشستگی نفت درباره آخرین وضعیت بورس نفت که 80 درصد از سهام آن به صندوق بازنشستگی نفت تعلق دارد، پیش از این گفته بود: ساختمان این بورس در کیش خریداری شده و اساسنامه و آیین نامه آن نیز در تیرماه سال گذشته به سازمان بورس ارایه شده است.

کرباسیان گفت: با وجود این که ساختمان بورس نفت خریداری شده اما دبیرکل آن هنوز توسط وزارت اقتصاد و دارایی مشخص نشده است.

به گزارش شانا، علی صالح آبادی، رئیس سازمان بورس در جمع خبرنگاران (روز چهارم تیرماه امسال) در این باره گفت: علیرغم این که ساختار بورس تغییر یافته است اما بورس نفت می تواند با همان اساسنامه قبلی تشکیل شود. به عبارتی دیگر بورس نفت درقالب شرکتی که در کیش به ثبت رسیده راه اندازی می شود، تا اینکه به تدریج دولت نسبت به تطبیق این بورس با قانون جدید اوراق بهادار اقدام کند.

وی در ادامه یادآور شد: شرکت بورس بین‌الملی نفتی که 80 درصد سهام آن متعلق به صندوق بازنشستگی نفت، 10 درصد متعلق به مناطق آزاد و 10 درصد متعلق به بنیاد مستضعفان است، مسئول راه‌اندازی بورس نفت است و علت عدم تحقق این مسئله را باید از مدیرعامل این شرکت جویا شوید.

با توجه به اظهارنظرهای افراد مسئول در اجرای طرح تاسیس بورس نفت، کارشناسان نیز نظرات متفاوتی نسبت به تشکیل این بورس در ایران دارند.

موافقان و منتقدان طرح راه اندازی بورس نفت ایران

موافقان این طرح بر این باورند که می توان دلیل تاسیس این بورس را در عرصه های سیاسی جست و می توان گفت که این بورس می تواند کارکرد ضد سلطه ای برای ایران داشته باشد.
این کارشناسان بر این باورند که اقتصاد آمریکا با این که یک چهارم اقتصاد کل جهان را در بر دارد اما همواره به دلیل کم و زیاد شدن ارزش قیمت دلار دچار نوسان شده است. بورس نفت ایران می تواند با تعیین ارز مناسب تری برای مبادلات خود، باعث کاهش سلطه دلار در اقتصاد جهانی شود.
همچنین از آنجایی که بورس مهمی در منطقه تشکیل نشده است، بورس نفت ایران می تواند پیشتاز تجارت نفت در منطقه و حتی در دنیا باشد.به علاوه تشکیل این بورس می تواند تاثیر مثبتی بر روابط ایران با سایر تولید کنندگان داشته و باعث تعمیق آن شود.

اما کارشناسان منتقد نیز بر این باورند که با توجه به انحصار بالایی که در صنعت نفت ایران وجود دارد، طرح راه اندازی بورس نفت به نظر موفق نخواهد بود.
بدان معنی که در سایر کشورها بورس نفت که متشکل از خریداران، فروشندگان، کارگزاران و سفته بازها است، همه آنها از بخش خصوصی هستند در حالی که در ایران خرید و فروش نفت خام همگی در انحصار دولت است.
همچنین در این بورس ها قوانین محکمی برای جلوگیری از تقلب و فروش اطلاعات بین شرکت ها وجود دارد.
در ضمن در بورس های بزرگ دنیا فقط پارلمان یا دولت نظارت عالی بر حسن انجام معاملات دارد ولی هیچگونه دخالتی در بورس معاملات نفت ندارد.
در نتیجه به نظر می رسد هیچ یک از این زیر ساخت ها هنوز به طور کامل در ایران وجود ندارد و در مجموع، راه اندازی بورس نفت در کشور مستلزم ایجاد بسترسازی لازم در زمینه های مذکور و عزمی ملی است.

دکتر علی امامی میبدی
صفیه شیخ بابایی

                             صورتحساب سود و زیان

اين مطلب برگرفته از سايت «مديريت پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامي» و نوشته‌هاي «دكتر ابوالفضل شهرآبادي» است.
صورت‌حساب سود و زيان چيست؟
صورتي است كه وضعيت فعاليت‌هاي مالي يك موسسه و نتايج عمليات آن را طي يك دوره مالي نشان مي‌دهد. صورت حساب نشان مي‌دهد كه شركت چقدر درآمد كسب كرده، چه ميزان هزينه داشته و در نهايت چه مبلغ سود و يا زيان شناسايي كرده است.
اهميت صورت‌حساب واضح است، چرا كه براي خريد سهام يك شركت مهم‌ترين مولفه سودآوري است.
اين صورت‌حساب يكي از گزارش‌هاي نهايي موسسه بوده و تهيه آن حداقل يك‌بار در سال، از الزامات قانوني است.
شكل زير نمونه يك صورت‌حساب سود و زيان است.

براي محاسبه «سود قبل از كسر ماليات» بايد مجموع ارقام بهاي تمام شده كالاي فروش رفته، هزينه‌هاي اداري و ساير هزينه‌هاي مربوطه را از خالص فروش كم كرد و براي تعيين «سود خالص» بايد بهره وام‌ها و ماليات بر درآمدها كه به دولت پرداخت مي‌شود، از آن رقم كسر شود.

واژه "بورس" !!  

واژه "بورس" از نام خانوادگی فردی به نام "واندر بورس" اخذ شده که در اوایل قرن پانزدهم در شهر بروژ در بلژیک می زیسته و صرافان شهر در مقابل خانه او گرد می آمدند و به داد و ستد کالا ، پول و اوراق بهادار می پرداختند.

نام وی بعدها به کلیه اماکنی اطلاق شد ، که محل داد و ستد پول  و کالا و اسناد مالی و تجاری بوده است.

           بازار بورس چیست؟

بازار بورس مکانی است که درآن سهام شرکتهای گوناگون تولیدی خدماتی و سرمایه گذاری داد و ستد می شود. مردم به بازاربورس بازارسهام هم می گویند. اما نام رسمی و قانونی آن "بورس اوراق بهادار" می باشد." که منظوراز اوراق بهادارهمان برگه های سهام شرکتهاست. به مکانی که در آن عمل داد و ستد انجام می گیرد "تالار معاملات بورس "گفته می شود.

اصلی ترین تالارمعاملات بورس کشوردر تهران - خیابان حافظ - تقاطع جمهوری واقع است. ورودعموم مردم درآن آزاد است.

برای آشنایی با نحوه داد وستد سهام دربورس می توان با مراجعه به تالارهای معاملات بورس به طورعملی آشنا شد وسپس با مراجعه به کارگزاری های مختلف بورس که درمکانهای مختلف شهرها پراکنده هستند فرم درخواست خرید سهم شرکت مورد نظررا تکمیل و در پایان سال مالی و پس ازبرگزاری مجمع عمومی عادی متناسب با حجم سهامی که خریداری شده از سود مناسب و قطعی که معمولا دو برابر سود بانک هاست برخوردار شد.(حدود 40 درصد در سال )

درشهرستانهای دورافتاده کشورنیزعلاقمندان می توانند ازطریق شعب مرکزی بانک ملی جهت خرید سهام شرکت های پذیرفته شده دربورس اوراق بهاداراقدام نمایند.

البته برای خرید سهام از روش خرید و فروش الکترونیکی هم میتوان استفاده نمود. برای این منظورباید اول به یکی ازشعب بانک توسعه صادرات درسراسر کشورمراجعه نموده و حساب بانکی افتتاح کنید و فرم درخواست خدمات خرید و فروش الکترونیکی سهام را تکمیل نموده و کلمه عبور password دریافت کنید. بعد ازطریق اینترنت به سایت بانک توسعه صادرات ایران وارد شوید و به نشانی .WWW .edbi .IR

سپس فرم مخصوص خرید و فروش سهام و همچنین فرم وکالتنامه برداشت از حساب را تکمیل نمایید.

البته برای استفاده ازاین خدمات باید پست الکترونیکی (Email) داشته باشیم. فرم تکمیل شده در ساعات اداری فورا دردستورکار قرارمی گیرد و درساعات غیر اداری درابتدای صبح روزبعد در دستور کار قرار خواهد گرفت.

مشخصات بارز بازار بورس چیست ؟

1/ وجود مکانی مشخص برای داد و ستد سهام 2/ قیمت شفاف سهام

3/ قدرت نقد شوندگی سهام

بازاربورس چه منافعی برای جامعه دارد ؟

*کنترل نقدینگی درجامعه بازاربورس یک فرصت سرمایه گذاری مطلوب برای سرمایه گذاران با سرمایه های اندک ایجاد می کند و زمینه توزیع عادلانه ثروت را مهیا می کند.

مزیت های کلان آن برای جامعه عبارتند از

* رشد تولید نا خالص ملی و مهار تورم

*استفاده از پس اندازهای خرد وکوچک مردم

*هدایت سرمایه های سرگردان

*کمک به رشد صنعتی شدن کشور

                               ۱۰نکته برای سرمایه گذاری

        (این صفحه هنوز تکمیل نیست!)   

پیدایش بورس ها در دنیا با دو پدیده دیگر ، یکی پیدایش شرکتهای سهامی با مسئولیت محدود و دیگری پیدایش شرکتهای سهامی عام نیز مرتبط است. واژه "بورس" از نام خانوادگی فردی به نام "واندر بورس" اخذ شده که در اوایل قرن پانزدهم در شهر بروژ در بلژیک می زیسته و صرافان شهر در مقابل خانه او گرد می آمدند و به داد و ستد کالا ، پول و اوراق بهادار می پرداختند.

نام وی بعدها به کلیه اماکنی اطلاق شد ، که محل داد و ستد پول  و کالا و اسناد مالی و تجاری بوده است.

تشکیل اولین بورس اوراق بهادار در جهان در سال 1460 روی داد . در این سال در شهر "آنورس" بلژیک که موقعیت تجاری قابل ملاحظه ای داشت ، اولین بازار متشکل سرمایه به وجود آمده است.

 رشد بورس سهام و جا افتادن آن در عملیات تجاری واقتصادی ، با انقلاب صنعتی اروپا و شکوفایی اقتصاد تازه متحول شده آن قاره از کشاورزی به صنعتی همراه بوده است.نکته قابل توجه آنکه درست در هنگام جهش معاملات بورس و پا گرفتن آن ، دول اروپایی مانند آلمان ، انگلیس و سوئیس ، قوانین و مقررات ناظر بر فعالیت این نهاد را وضع کردند و قبل از اینکه امنیت سرمایه گذاری به خطر افتد و موجباتی فراهم شود که صاحبان پس انداز های کوچک ، صنایع نوپای اروپا را از موهبت مشارکت خود محروم سازند ، ضمانت اجراهای قانونی وضع شد تا از هرگوه تقلب  و تزویر و پایمال شده حقوق صاحبان سهام ، جلوگیری گردد.

اولین بورس اوراق بهادار جهان در اوایل قرن 17 در شهر آمستردام تشکیل گردید و کمپانی معروف استعماری "هند شرقی" سهام خود را در آن بورس عرضه نمود ، بورس آمستردام امروزه نیز یکی از منابع مهم تامین سرمایه در سطح بین المللی است.

دومین بورس معتبر دنیا ، بورس لندن است که از سال 1801 میلادی با انتشار 4000 سهم 50 پوندی به مبلغ 200000 پوند افتتاح گریدی و آغاز به کار نمود. از ابتدای امر در بورس لندن اوراق بهادار خارجی و داخلی مورد داد وستد قرار می گرفته است.

در امریکا اولین محل شناخته شده به عنوان بورس اوراق بهادار در نیویورک و در محوطه ای در زیر سایه درخت نارون بزرگی در خیابان وال "وال استریت " بود که    بعد ها به قهوه خانه ای در نزدیکی همان محل انتقال یافت.

(1972 م.)

آقای واندر بورس(کسی که کلمه بورس از نام خانوادگی او گرفته شد) وال استریت با جمع آوری مبالغی به عنوان ورودیه از دلالان و گسترش عملیات تقویت شد.و به مجتمع تجاری عظیمی مبدل گردید که بعد ها به عنوان بورس سهام نیویورک رسما به ثبت رسید.

بورس نیویورک در حال حاضر بزرگترین بازار سرمایه دنیاست.

در آمریکا از حدود 250 میلیون نفر جمعیت آن کشور ، 80 میلیون نفر سهامدار بورس و در انگلستان از حدود 50 میلیون نفر جمعیت ، 25 میلیون نفر سهامدار بورس هستند.

*بورس سهام و نحوه قیمت گذاری سهام. تالیف غلامرضا دوانی .صفحه 34

                          تاريخچه بورس اوراق بهادار در ايران

بورس اوراق بهادار تهران در بهمن‌ماه سال 1346 بر پايه قانون مصوب ارديبهشت‌ماه 1345 تأسيس شد. دوران فعاليت بورس اوراق بهادار را مي‌توان به چهار دوره تقسيم کرد: دوره نخست (1357-1346)، دوره دوم (1367-1358)، دوره سوم (1383-1368) و دوره چهارم (از 1384 تاکنون)